Niniejszy serwis wykorzystuje pliki cookie. Korzystanie z serwisu oznacza akceptację tego stanu rzeczy.

Wykłady Czwartkowe

 

W każdy czwartek o godzinie 18.00 zapraszamy na wykłady w Kinie MUZ oraz ich transmisję na muzealnym Facebooku.

Tematy spotkań będą dotyczyły trwających w naszym Muzeum wystaw czasowych, zbiorów prezentowanych w naszych Galeriach stałych i tych przechowywanych w muzealnych magazynach, tak w Gmachu Głównym jak i odziałach, a także ogólnie wybranych zagadnień z historii sztuki i kultury.

 

Termin: czwartek, godz. 18.00
Czas trwania: około 75 minut
Miejsce: Kino MUZ, Gmach Główny MNW; transmisje na muzealnym profilu Facebook
Dla kogo: młodzież, dorośli i seniorzy
Zasady udziału: bezpłatne wejściówki do pobrania w kasie lub on-line od godz. 10.00 we wtorek poprzedzający wydarzenie, transmisja na Facebooku

 

Regulamin wydarzeń edukacyjnych i kulturalnych

 

 

HARMONOGRAM

 
24 listopada
Północ – daleka i bliska / dr Agnieszka Bagińska i Wojciech Głowacki
Sztuka nordycka, poza obrazami Edvarda Muncha, nie jest znana w Polsce. Wystawa w MNW to niepowtarzalna okazja do odkrycia arcydzieł malarstwa Danii, Finlandii, Islandii, Norwegii i Szwecji, które powstały w czasach największego rozkwitu kultury tych krajów. Na ekspozycji zestawione zostały z nimi obrazy polskich artystów, a podczas spotkania kuratorzy opowiedzą właśnie o tym wątku wystawy. Okazuje się, że polskich i północnych artystów łączyły ścieżki edukacji i karier, wspólne inspiracje i ambicje oraz uniwersalny język sztuki, którym można wyrazić indywidualne treści. Porównanie tych dzieł uzmysławia, że mimo iż powstały w tak oddalonych od siebie miejscach, są sobie bliskie.
wejściówki dostępne od 22 listopada
Wykład nie będzie transmitowany online
 
dr Agnieszka Bagińska – historyczka sztuki, kustosz w MNW, nauczycielka akademicka. Specjalizuje się w polskim i europejskim malarstwie XIX wieku. Współautorka wystaw: „Józef Brandt 1841–1915” (2018) i „Artystka. Anna Bilińska 1854–1893” (2021). Autorka książek, katalogów i artykułów na temat polskiego malarstwa, pracowni artysty w XIX wieku i emancypacji kobiet w sztukach pięknych. 
Wojciech Głowacki – historyk sztuki, kustosz w MNW. Specjalizuje się w malarstwie XIX wieku i architekturze XX wieku. Współpracownik kuratorów wystawy „Polska. Siła obrazu” (2019–2020). Autor artykułów w czasopismach naukowych i tekstów w katalogach wystaw.
 
 

1 grudnia

Nad jezioro Tuusula i w lasy Karelii. Fińskie powroty z Paryża / prof. dr hab. Andrzej Pieńkos

Warszawski obraz Alberta Edelfelta Pod brzozami (Dzieci w lesie brzozowym nad fiordem Haiko) przywołuje zarówno paryski kontekst twórczości czołowych malarzy fińskich, jak jej rodzime źródła. Najwybitniejsi artyści: Akseli Gallen-Kalela, Eero Järnefelt, Pekka Halonen, powracając do ojczyzny, tworzyli własne domy i pracownie w lasach lub we wsiach. W ten sposób okazywali potrzebę nie tylko malowania ziemi fińskiej, ale i osiedlenia się w rodzimej krainie, jako świecie biegunowo odmiennym od paryskiego. Zachowane do dzisiaj ich pracownie są przykładami unikatowych miejsc tworzenia powstałych około roku 1900.

wejściówki dostępne od 29 listopada

 

prof. dr hab. Andrzej Pieńkos – od czasu studiów na Uniwersytecie Warszawskim związany z tamtejszym Instytutem Historii Sztuki. Publikował książki m.in. o domach i pracowniach artystów w nowoczesnej kulturze europejskiej, realizmie jako specyficznym problemie sztuki XVIII i XIX wieku, przemianach sztuki pejzażowej. Sztuka nordycka jest, obok francuskiej i szwajcarskiej, jednym z głównych pól jego zainteresowań badawczych.

 

 

8 grudnia

Edvard Munch i ekspresyjna przestrzeń w sztuce Północy / dr Nils Ohlsen

Temat przedstawienia we wnętrzu, często obecny w sztuce Północy, należy również do najważniejszych wątków w twórczości Edvarda Mucha. W jego ujęciu wnętrze, zwłaszcza prywatnego mieszkania lub domu, przestaje być bezpiecznym schronieniem dla swoich mieszkańców (czy, tym bardziej, tłem dla idyllicznej sceny rodzinnej). To przestrzeń pełna dysonansów, groźna, przytłaczająca. Munch kreuje ją w taki sposób, żeby znaleźć wyraz dla skrywanych przeżyć jednostki. Choć nie jest jedynym nordyckim artystą swojego pokolenia, który szuka alternatywy dla sielankowych, harmonijnych scen, jako jedyny czyni to za pomocą tak ekspresyjnych środków. Poszukiwania Muncha są zbieżne z ówczesnymi tendencjami literaturze, teatrze i wreszcie w psychologii. Ekspresyjna przestrzeń, którą artysta wykreował w swoich obrazach około roku 1890, wywarła również silny wpływ na sztukę XX i XXI wieku.

Wykład w języku angielskim, tłumaczony na język polski tylko dla słuchaczy obecnych w Kinie MUZ

wejściówki dostępne od 6 grudnia

 

dr Nils Ohlsen, dyrektor Lillehammer Art Museum (od 2018), wcześniej związany z Muzeum Narodowym w Oslo i z Kunsthalle Emden. Jego rozległe zainteresowania naukowe obejmują historię sztuki, archeologię klasyczną, prehistorię oraz projektowanie komunikacji (communication design). Kształcił się w Berlinie i w Sztokholmie; jego praca doktorska była poświęcona tematowi wnętrza w sztuce północnej w latach 1880–1920. Jest kuratorem wielu udanych wystaw i autorem licznych publikacji na temat sztuki od epoki romantyzmu do współczesności. Jego najnowsza książka to Edvard Munch (Kolonia 2021).

 

 

15 grudnia

Architektura drewniana Skandynawii: innowacja na fundamencie tradycji / Jan Strumiłło

Kraje północy Europy mają bogate tradycje architektury drewnianej. Tysiącletnie kościoły masztowe, czerwone farmy Szwecji i Finlandii, norweskie białe miasteczka portowe, kolorowe domy na Islandii, są globalnie rozpoznawalnymi ikonami architektury. Obecnie w Skandynawii rodzi się nowy język architektury drewnianej, odpowiadający potrzebom dnia dzisiejszego i posługujący się nowoczesnymi technologiami. Wielokondygnacyjne budynki drewniane są już tam rzeczywistością, a niedługo mogą stać się tam widokiem powszechnym. Jednak, czy ten niezwykły, drewniany „renesans”, nie grozi ciągłości i bogactwu rzemieślniczych tradycji? Czy to „nowe drewno” to aby nie „nowy beton”?

wejściówki dostępne od 13 grudnia

 

Jan Strumiłło – architekt, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej – w 2005 roku jego projekt dyplomowy Dobra/Drewniana zdobył nagrodę im. Małgorzaty Baczko i Piotra Zakrzewskiego. Absolwent Politechniki Federalnej w Zurychu. Stypendysta Oslo School of Architecture and Design. W 2013 rezydent w Akademie Schloss Solitude w Stuttgarcie. Praktykę zdobywał pracując m.in. dla JEMS w Warszawie. Pracował m.in. dla Baumschlager Eberle w Szwajcarii i Austrii. Autor książki „Ukryty modernizm. Warszawa według Christiana Kereza”.

 

 

22 grudnia

25 grudnia – nie tylko Boże Narodzenie / Maciej Marciniak

Od czasów przedhistorycznych data przesilenia zimowego jest jedną z najważniejszych w kalendarzach wielu kultur. Dziś kojarzy nam się zwykle z Bożym Narodzeniem, należy jednak pamiętać, że wcześniej dzień przesilenia zimowego wiązano z Horusem, Dionizosem czy Mitrą. Natomiast starożytni Rzymianie czcili tego dnia Słońce niezwyciężone (Sol invictus).

wejściówki dostępne od 20 grudnia

 

Maciej Marciniak - archeolog, adiunkt w Dziale Edukacji MNW.

 

 

PRZERWA ŚWIĄTECZNO-NOWOROCZNA 

 

 

12 stycznia

Stanisław Przybyszewski i Edvard Munch – przyjaźń i inspiracje / prof. dr hab. Gabriela Matuszek-Stec

Podczas wykładu przedstawione zostaną związki Stanisława Przybyszewskiego i Edvarda Muncha, którzy przyjaźnili się w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku, w czasach berlińsko-skandynawskiego okresu twórczości „genialnego Polaka”. Przybyszewski był jednym z pierwszych interpretatorów, który rozpoznał w Munchu preekspresjonistę (nazywając jego sztukę „psychicznym naturalizmem”), promował jego twórczość i inspirował. Postać Muncha pojawia się w eseistyce i twórczości Przybyszewskiego, m.in. w poemacie Z cyklu Wigilii, w pierwszej części trylogii Homo sapiens – Na rozstaju oraz w powieści Krzyk, nawiązującej do jego malarstwa. Podczas wykładu przywołane zostaną interesujące fakty biograficzne, zaprezentowane zostaną interpretacje obrazów Muncha autorstwa Przybyszewskiego oraz pokazana obecność sztuki skandynawskiego artysty w twórczości berlińskiego „króla bohemy” i przywódcy polskiego modernizmu.

wejściówki dostępne od 10 stycznia

 

Gabriela Matuszek-Stec – profesor tytularny na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest założycielką pierwszej w Polsce Szkoły Pisarzy, działającej na UJ – Studiów Literacko-Artystycznych, którymi kierowała ponad ćwierć wieku. Przez dwie kadencje była prezeską Krakowskiego Oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Autorka ponad stu rozpraw i wielu książek, w tym poświęconych twórczości Stanisława Przybyszewskiego, wydawanych w Polsce i Niemczech. Pod jej redakcją naukową ukazuje się od 2022 roku jedenastotomowa krytyczna edycja dzieł literackich Przybyszewskiego. Odznaczona m.in. Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Medalem Zasłużony Kulturze „Gloria Artis”, Złotym Krzyżem Zasługi.

 

 

19 stycznia

Marie i Peder Severin Krøyer – zmysł piękna / Mette Bøgh Jensen

Marie Krøyer przez wiele lat była znana przede wszystkim z portretów i scen rodzajowych malowanych przez jej męża, jednego z najsłynniejszych duńskich artystów końca XIX wieku. Dopiero niedawno podjęto badania na temat jej własnej twórczości. Zachowane obrazy i szkice dowodzą, że była utalentowaną malarką.

Losy małżeństwa Krøyerów przedstawia się niekiedy jako opowieść o dwojgu artystach, z których tylko jedno osiągnęło sukces w świecie sztuki. Marie rzeczywiście przestała malować na początku lat 90. XIX wieku, a więc wkrótce po ślubie z Krøyerem (1899). Nie przestała jednak tworzyć: projektowała meble i tkaniny, zajmowała się wystrojem wnętrz (zwłaszcza w kolonii malarskiej w Skagen). Pracowała sama i wspólnie z mężem. Ich poszukiwania w dziedzinie sztuki użytkowej można interpretować w świetle założeń brytyjskiego ruchu Arts and Crafts.

wykład w języku angielskim
wejściówki dostępne od 17 stycznia

 

Mette Bøgh Jensen (Art Museums of Skagen), kuratorka wystaw prezentujących twórczość malarzy ze Skagen (m.in. Pedera Severina Krøyera i Marie Krøyer), autorka książek i artykułów poświęconych działającej tam w XIX wieku kolonii. Współkuratorka wystawy „An angel`s kiss. Sick girls in Nordic art” (The Hirschsprung Collection, and Art Museum of Skagen, 2021). Prowadzi badania nad artystyczną spuścizną Marie Krøyer – ich zwieńczeniem będzie wystawa planowana na 2023.

 

 

26 stycznia

Królestwo hygge. Od przepisów na szczęście do duńskich wartości kulturowych / dr hab. Włodzimierz Karol Pessel

Wykład dotyczyć będzie idei hygge, która po wielu latach służby jako regionalna metafora społeczna, stała się symbolem duńskiego stylu życia (nation branding), który ma sprzyjać wzrostowi poczucia szczęścia. Co sprzyja uproszczeniom, a nieraz nawet anegdotycznym reprezentacjom i praktykom. Zastanowimy się zatem, jakie za hygge kryją się treści, wartości i problemy kultury duńskiej, zarówno w perspektywie historyczno-kulturowej, jak współczesnych obiegów kulturowych.

wejściówki dostępne od 24 stycznia

 

dr hab. Włodzimierz Karol Pessel — kulturoznawca i skandynawista, badacz kultury miejskiej i urbanomarginaliów. Interesuje się socjologią morza, polityką morską i małymi portami. Kierownik międzywydziałowych Studiów Miejskich przy Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. Pracownik Zakładu Kultury Współczesnej w Instytucie Kultury Polskiej UW. Wykładowca Zakładu Skandynawistyki Uniwersytetu SWPS. Laureat Nagrody Klio I stopnia (edycja 2020) w kategorii monografia naukowa (za pracę Czerwono-biali i biało-czerwoni. Dania, Polska, Północ: problemy sąsiedztwa kulturowego). Odznaczony Odznaką „Zasłużony dla kultury polskiej”. Ostatnio zadebiutował jako tłumacz nowej biografii Astrid Lindgren. Aktualnie pracuje nad książką o przekopie Mierzei Wiślanej i przyszłości Elbląga.

 

 

2 lutego

 

 

9 lutego

Fortuna i wizja. Skandynawskie kolekcje przełomu XIX i XX wieku / Martyna Łukasiewicz, Agnieszka Drotkiewicz

Kiedy mówimy o prywatnych kolekcjach, który z aspektów ich istnienia jest nam najbliższy? Czy ich aspekt społeczny, ekonomiczny, a może psychologiczny, prestiżowy i, oczywiście, artystyczny? . Opowie o tym Martyna Łukasiewicz w rozmowie z Agnieszką Drotkiewicz. Jakie historie kryją kolekcje skandynawskie istniejące na przełomie XIX i XX wieku? Kim byli ludzie, którzy je tworzyli? Jak wyglądało ich środowisko i „kuchnia kolekcjonerska”?

wejściówki dostępne od 7 lutego

 

Agnieszka Drotkiewicz – autorka powieści, esejów i wywiadów. Publikuje między innymi w „Przekroju” i „Vogue”.

 

Martyna Łukasiewicz – historyczka sztuki, kuratorka, pracuje w Galerii Sztuki Europejskiej Muzeum Narodowego w Poznaniu. Jej zainteresowania badawcze obejmują sztukę XIX i XX wieku, historię kolekcjonerstwa i muzealnictwa, ze szczególnym uwzględnieniem Skandynawii. Kuratorka pierwszej polskiej wystawy Vilhelma Hammershøia.

 
 

MINIONE WYDARZENIA

 

13 stycznia

Lucas Cranach starszy – artysta na tle epoki / Aleksandra Janiszewska-Cardone

Przełom XV i XVI wieku obfitował w burzliwe wydarzenia, a Lucas Cranach starszy był świadkiem wielu z nich. Pierwsze informacje o jego działalności artystycznej pochodzą z początku XVI wieku, kiedy przebywał w cesarskim Wiedniu. W niedługim czasie zadomowił się w Wittenberdze jako nadworny malarz elektora saskiego. Cranach przyjaźnił się z Marcinem Lutrem, którego działania wspierał. Choć często mówi się o nim jako o „malarzu reformacji”, artysta nie rezygnował z zamówień ze strony duchowieństwa katolickiego, w tym kardynała Albrechta Brandenburskiego. Podczas wykładu przyjrzymy się, jak wydarzenia polityczne i religijne wpływały na twórczość Lucasa Cranacha starszego i jego warsztatu.

Zobacz nagranie wykładu

 

20 stycznia

Las Hercyński i jego mieszkańcy. Geografia, zoologia i sztuka pierwszej połowy XVI wieku / Grażyna Jurkowlaniec

W szóstej księdze pamiętników O wojnie galijskiej Juliusz Cezar opisał Las Hercyński, zwracając szczególną uwagę na trzy gatunki zamieszkujących go zwierząt: byki „podobne z wyglądu do jeleni”, łosie i tury. W następnych wiekach fragment ten był wielokrotnie przywoływany zarówno przez komentatorów pism Cezara, jak i uczonych oraz encyklopedystów zainteresowanych geografią i przyrodą Europy. Precyzyjna lokalizacja Lasu Hercyńskiego, a także charakterystyka jego fauny – zwłaszcza identyfikacja istot wspomnianych przez Cezara – okazywały się jednak trudne i prowadziły do sprzecznych, a niekiedy komicznych rezultatów. Celem wykładu będzie próba odpowiedzi na pytanie, jaką rolę w rozwoju tych badań odegrali poeci i artyści początków XVI w.: Konrad Celtis, Albrecht Dürer i Lucas Cranach starszy. 

Zobacz nagranie wykładu

 

27 stycznia

Z piasku powstałe. O szkle antycznym na przykładzie zabytków z MNW / Marcin Wagner

Szkło pojawiło się ok. 4500 lat temu. na terenie Mezopotamii. Ta „magiczna” czerwonawa ciecz, powstała z podgrzania krzemionki i popiołu roślinnego lub natronu, po wystudzeniu zmieniała się w ciało stałe, które nie tylko odbijało, ale także załamywało światło. Szkło początkowo wykorzystywano do produkcji małych naczyń kosmetycznych lub przedmiotów naśladujących te z kamieni półszlachetnych, jak lapis lazuli i turkusy. Dopiero w okresie hellenistyczno-rzymskim z masy szklanej wykonywane były różne formy naczyń, których używano nie tylko jako opakowań kosmetycznych, lecz także jako zastawy stołowej czy do transportu. Muzeum Narodowe w Warszawie może pochwalić się bogatą kolekcją naczyń, z których tylko niewielka część jest prezentowana w Galerii Sztuki Starożytnej.

Zobacz nagranie wykładu

 

3 lutego

Cranach i Dürer. Artystyczny pojedynek / Joanna Sikorska

Rywalizacja między artystami jest zapewne tak stara jak sama sztuka, a przykład dwóch słynnych malarzy starożytności – Zeuksisa i Parrazjosa – stał się popularnym toposem w epoce nowożytnej. Współzawodnictwo artystów zyskało szczególny wymiar w czasach renesansu, co przejawiało się nie tylko we wzajemnych inspiracjach czy nawiązywaniu do dokonań innych twórców, lecz także w dążeniu, by ich przewyższyć. Jako znakomity przykład takich relacji wskazać można „pojedynek” Lucasa Cranacha starszego i Albrechta Dürera – każdy z nich chętnie odnosił się do sztuki rywala.

Zobacz nagranie wykładu

 

10 lutego

O czym mówią średniowieczne rośliny? / Paweł Bień

Przyglądając się dziełom z Galerii Sztuki Średniowiecznej dostrzec możemy liczne wizerunki roślin. Analizując malarskie przykłady, zastanowimy się, co symbolizują dojrzewające pod stopami świętych poziomki, skąd bierze się liść palmowy i o czym informuje nas kwiat konwalii; a znając ten kontekst przejdziemy do analizy cranachowskiej "Madonny pod jodłami".

Zobacz nagranie wykładu

 

17 lutego
„Faras. Katedra w piaskach pustyni” / rozmowa o książce

Niepublikowane wcześniej, fenomenalne zdjęcia z wykopalisk, eseje wybitnych naukowców oraz kalendarium wydarzeń – to wszystko znajdziemy w najnowszej książce poświęconej odkryciu polskich archeologów w Faras. Wydawnictwo ukazało się pod redakcją naukową dr hab. Aleksandry Sulikowskiej-Bełczowskiej oraz profesora Stefana Jakobielskiego. W trakcie spotkania opowiedzą oni o swoich odkryciach w trakcie pracy nad książką i roli, jaką odegrało Faras w historii polskiej archeologii. 

 

Rozmowę poprowadzi Katarzyna Kobylecka, dziennikarka Polskiego Radia zajmująca się popularyzacją archeologii.

 

24 lutego 
Malowidła w podróży / prof. Stefan Jakobielski

W jaki sposób przewieziono ponad pięćdziesiąt malowideł z Sudanu do Warszawy? To jedno z pytań, które najczęściej słyszymy od odwiedzających Galerię Faras im. Profesora Kazimierza Michałowskiego. W jubileusz 60-lecia odkrycia katedry w Faras o odpowiedź poprosiliśmy profesora Stefana Jakobielskiego, uczestnika słynnej misji wykopaliskowej, a także „kuriera”, który wraz z zabytkami wyruszył w podróż z Sudanu do Warszawy. Podczas wykładu poznamy także dzieje malowideł z faraskiej katedry, te najdawniejsze i te współczesne, bo przecież ta historia jest wciąż żywa. Porozmawiamy o ich twórcach, fundatorach i odkrywcach.

Zobacz nagranie wykładu

 

prof. Stefan Jakobielski – epigrafik, egiptolog i nubiolog. Uczestnik misji wykopaliskowej w Faras, wieloletni kierownik badań archeologicznych w Starej Dongoli. Pracownik Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk.

 

3 marca

Bogurodzica. Patronka katedry w Faras / dr hab. Aleksandra Sulikowska-Bełczowska

Postacią najczęściej przedstawianą na malowidłach ściennych w faraskiej katedrze jest Matka Boska. Jej kult w Kościele wschodnim należał do kluczowych, wierni wierzyli, że jest ona Opiekunką i Protektorką ludu, zawsze dla niego litościwą. Uczestnicy wykładu będą mogli się zapoznać z wielością i różnorodnością wizerunków poświęconych Marii, a zachowanych w katedrze. Zadamy sobie pytanie o znaczenie tych przedstawień, a także, co mówią na temat religijności Nubijczyków, a wreszcie o szczególnym charakterze miejsca, z którego pochodzą.

Zobacz nagranie wykładu

 

dr hab. Aleksandra Sulikowska Bełczowska – kuratorka Zbiorów Sztuki Starożytnej i Wschodniochrześcijańskiej w MNW, zajmuje się malarstwem Kościoła wschodniego, w szczególności ikonografią, pracuje również w Instytucie Historii Sztuki UW.

 

 

10 marca

Profesor Kazimierz Michałowski / Ania Knapek
Profesor Michałowski często jest określany jako „polski Indiana Jones”. Z filmowym bohaterem łączą go niewątpliwie liczne przygody, kapelusz i lęk przed wężami. Jednak Profesor, w przeciwieństwie do filmowego bohatera, nie liczył na łut szczęścia. Gruntowna wiedza i dobre przygotowanie były podstawą jego warsztatu archeologicznego. Podczas spotkania wyruszymy tropem Michałowskiego do odległych zakątków świata, jak i do podwarszawskiej Podkowy Leśnej, gdzie mieszkał i gdzie przez wiele lat biło serce polskiej archeologii śródziemnomorskiej.

Zobacz nagranie wykładu

 

Ania Knapek – edukatorka, pełnomocniczka Dyrektora ds. dostępności MNW. Fascynatka Faras.

 

 

17 marca
Legendarne początki Wiecznego Miasta / Maciej Marciniak

Starożytny Rzym kojarzy nam się głównie z okresem jego największej chwały. Czasami panowania władców takich jak Oktawian August, Neron czy Trajan. Jednak historiami, które najczęściej odnajdziemy w sztuce, są te które wydarzyły się dużo wcześniej. W czasach gdy miasto dopiero się rodziło i rosło w siłę. Będą to wydarzenia z czasów mitycznej przeszłości. Okresu królestwa i Republiki. Historie i postawa bohaterów owych czasów stały się tematami najchętniej obrazowanymi przez artystów różnych epok. Opierając się na dziełach ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie jak i tych ze światowych kolekcji zgłębimy wybrane legendy sięgając do początków historii Wiecznego Miasta.

Zobacz nagranie wykładu

 

Maciej Marciniak – adiunkt w Dziale Edukacji MNW. Archeolog zajmujący się historią starożynego Rzymu. Uczestnik wielu misji archeologicznych m.in. w Bułgarii, Czarnogórze, Gruzji i Peru.

 

 

24 marca

Palmyra. Perła pustyni w badaniach polskich archeologów / Aleksandra Kubiak-Schneider
Palmyra, starożytne miasto położone na Pustyni Syryjskiej w połowie drogi między rzeką Eufrat na wschodzie i Morzem Śródziemnym na zachodzie jest jednym z flagowych stanowisk polskiej archeologii śródziemnomorskiej. Lata świetności miasta przypadają na okres od I wieku n.e. do połowy III wieku n.e., kiedy to wybudowano wspaniałe i okazałe budowle: świątynie bóstw (Bela, Baalszamina, Nabu, Allat), kolumnady, teatr, etc. Palmyra rozkwitła dzięki drogom handlowym i pośrednictwu w handlu dalekosiężnym, np. z Chinami, Indiami i Cesarstwem Rzymskim. Badania wykopaliskowe zainicjował w 1959 roku prof. Kazimierz Michałowski, kierownik Zbiorów Sztuki Starożytnej Muzeum Narodowego i profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Od tamtej pory badania terenowe trwały nieprzerwanie do 2011 roku kierowane przez Annę Sadurską, również związaną z MNW, a także przez prof. Michała Gawlikowskiego i jako ostatniego kierownika dr hab. Grzegorza Majcherka z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej.  Muzeum Narodowe, jako jedno z dwóch w Polsce, może się pochwalić portretem grobowym Palmyrenki, jaki ma w swojej kolekcji.

Zobacz nagranie wykładu

 

Aleksandra Kubiak-Schneider - doktor w zakresie epigrafiki aramejskiej i historii religii, uczestniczka wykopalisk polskich w Palmyrze i francuskich w Dura Europos. Napisała książkę o dedykacjach wotywnych w Palmyrze (wydana w 2021 w wydawnictwie Brill), autorka wielu artykułów naukowych o Palmyrze, kurator zbiorów sztuki starożytnej w MNW.


 

31 marca
Archanioły i szarańcza. Dwadzieścia lat wykopalisk w Banganarti / prof. Bogdan Żurawski

Banganarti (w języku nubijskim „wyspa szarańczy”) było ufortyfikowaną osadą i miejscem pielgrzymkowym w dolinie środkowego Nilu. 10 lutego 2001 roku był najszczęśliwszym dniem pierwszego sezonu badań polskiej misji archeologicznej w tym miejscu – odsłonięto malowidło przestawiające króla nubijskiego w towarzystwie apostołów i Archanioła Rafała. W kolejnych latach w dwóch kościołach pod wezwaniem Archanioła Rafała odkryto na ścianach blisko sto malowideł i ponad tysiąc inskrypcji. W muzeum w Banganarti, obok najlepszych znalezisk, eksponowana jest jeszcze kolekcja latawców, przy pomocy których w pierwszych latach wykopalisk fotografowano wyspę szarańczy.

Zobacz nagranie wykładu

 

prof. Bogdan Żurawski – kierownik Zakładu Nubiologii Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN. W Sudanie pracuje od roku 1984. Obecnie kieruje polską misją archeologiczną w Banganarti i Selib. W roku 2004 odznaczony medalem im. prof. Williama Frenda przyznawanego corocznie przez Society of Antiquaries of London „w uznaniu wybitnego wkładu do badań nad archeologią wczesnego Kościoła”.

 

 

7 kwietnia
Pasja i Zmartwychwstanie  Chrystusa w dziełach z Galerii Sztuki Średniowiecznej MNW / Barbara Tichy
Triduum Paschalne, w którym mieści się przeżywanie Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa to najważniejsze celebracje całym roku liturgicznym. Nic dziwnego, że tematy z tym związane bardzo często pojawiają się w dziełach średniowiecznej sztuki sakralnej. Nie są to proste ilustracje tekstów ewangelicznych. Wizerunki te nawiązują do bogatej tradycji Kościoła i stają się nośnikiem katechezy dla tych, którzy te znaki potrafią odczytać.
 
Barbara Tichy - historyk sztuki, edukatorka, adiunkt w Dziale Edukacji Muzeum Narodowego w Warszawie.
 

 

14 kwietnia

WIELKI CZWARTEK

 

 

21 kwietnia
Kanon literatury XIX wieku w projektach Polskiej Szkoły Plakatu  / Bożena Pysiewicz
Plakaty do inscenizacji teatralnych i adaptacji filmowych dramatów i powieści są subiektywnym, graficznym komentarzem. Dziady, Kordian, Nie-Boska Komedia, Lalka czy Wesele to utwory, które wielokrotnie interpretowane przez reżyserów oraz grafików stanowią źródło różnorodnych odczytań oraz plastycznych wyzwań.
W projektach wybitnych twórców związanych z Polską Szkołą Plakatu można odnaleźć liczne symbole, znaki i rozwiązania formalne wskazujące na nowe, oryginalne spojrzenie na utwory kanonu literatury polskiej XIX wieku.

Zobacz nagranie wykładu

 

Bożena Pysiewicz - historyk sztuki, edukatorka i kustosz w Muzeum Narodowym w Warszawie. Od 2022 roku kuratorka Muzeum Plakatu w Wilanowie, Oddziale MNW.

 

 

28 kwietnia
TEGO DNIA WYKŁAD SIĘ NIE ODBĘDZIE

 

 

5 maja
„Niech się najedzą do woli swoich kwadratowych gruszek na trójkątnych stołach…”. Chagall wobec współczesnych mu nurtów sztuki / Anna Manicka
Wykład poświęcony rysunkowej i graficznej twórczości Marca Chagalla. Artysta, działający w czasach przełomowych przemian w sztuce, często wyrażał swój dystans wobec najnowszych nurtów malarstwa, czego dowodzi zawarta w tytule wykładu, pełna ironii wypowiedź na temat kubizmu. Spotkanie będzie okazją do rozważań nad specyfiką papieru jako tworzywa artystycznego oraz do omówienia polityki rozbudowywania kolekcji prac na tym rodzaju podłoża w Muzeum Narodowym w Warszawie.
 
dr Anna Manicka – historyk sztuki i muzeolog. Od 1989 pracuje w Gabinecie Grafiki i Rysunków Współczesnych w Muzeum Narodowym w Warszawie, w latach 2019–2022 jako kurator. Zajmuje się twórczością Bronisława Wojciecha Linkego, grafiką dwudziestolecia międzywojennego i współczesną oraz tematyką katastrofizmu w sztuce XX wieku. 
 
 

12 maja

Historia bielizny / Zuzanna Żubka-Chmielewska

Podczas wykładu przyjrzymy się jak na przestrzeni czasu ewoluowała i z czego wynikała forma bielizny. Z jednej strony ta część garderoby odgrywa czysto praktyczną rolę ogrzewając ciało i chroniąc wierzchnie warstwy ubrań przed przepoceniem. Równocześnie jednak może być rozpatrywania w kontekście ról społecznie przypisywanym płci, czego przykład stanowić mogą noszone przez kobiety gorsety.

Zobacz nagranie wykładu

 

Zuzanna Żubka-Chmielewska - historyk sztuki, kostiumolog i antropolog kulturowy, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i studiów doktoranckich w Instytucie Historii PAN. Wykładowca historii sztuki i historii ubioru w Viamoda Szkole Wyższej oraz w Warszawskiej Szkole Reklamy. Zajmuje się społecznym funkcjonowaniem stroju oraz adaptacją wzorców mody w ubiorze codziennym oraz historią mody w kontekście fotografii.

 
 
19 maja
Lalka w modnej sukni. Opowieść o pracy nad miniaturową rekonstrukcją osiemnastowiecznej sukni w stylu francuskim (robe à la française) ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie / Elżbieta Dunin-Wąsowicz

Suknie à la française, modne zwłaszcza w okresie rokoka, aż do czasów rewolucji francuskiej uznawano za ceremonialny strój dworski. W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie przechowywana jest jedwabna suknia ze srebrnymi koronkami, w której generałowa Karwowska primo voto Rostkowska wystąpiła na koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 r. Na wykładzie po raz pierwszy będzie zaprezentowana rekonstrukcja tego zabytku, uszyta w skali 1:2 na lalkę modową, tzw. Pandorę, którą stworzył rzeźbiarz Wojciech Zasadni. Miniaturę sukni wykonał zespół rekonstruktorów pod opieką merytoryczną kustoszy Kolekcji Tkanin MNW. Prace trwały dwa lata (2016–2017); krój, konstrukcję, szycie oraz stelaż wykonała Elżbieta Dunin-Wąsowicz, malarską rekonstrukcję  tkaniny – Anna Gnieciecka, rekonstrukcję srebrnych klockowych koronek na dwustu parach klocków – Ewa Szpila, a konserwację fragmentu osiemnastowiecznej koronki zdobiącej fartuszek sukni – Barbara Kowalska.

Zobacz nagranie wykładu

 

Elżbieta Dunin-Wąsowicz – absolwentka Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, archeolożka, rekonstruktorka. Autorka licznych rekonstrukcji ubiorów (od czternasto- po dwudziestowieczne), prowadzi wykłady i warsztaty poświęcone temu zagadnieniu oraz historii ubioru. Specjalista ds. rekonstrukcji historycznej w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

 
 
26 maja
„Chagall! To więcej niż nazwisko. To więcej niż człowiek. To niemalże legenda”. Marc Chagall w Polsce (1918–1939) / dr Renata Piątkowska
Marc Chagall był obecny w Polsce okresu międzywojennego. Jego jedyna rzeczywista wizyta w naszym kraju miała miejsce w 1935 roku z okazji otwarcia Muzeum Sztuki Żydowskiej przy Jidiszer Wisnszaftlecher Institut (JIWO, Żydowskim Instytucie Naukowym) w Wilnie, w którego zbiorach znajdowały się podarowane przez artystę prace graficzne. Równie ważna wydaje się jednak także jego obecność mityczna – jako archetypu artysty żydowskiego, który odniósł sukces w Paryżu i stał się ikoną nowoczesności, pozostając bliskim żydowskiemu światu. Relacje Chagalla i polskiego żydostwa przynoszą wiele ciekawych wątków wzbogacających obraz żydowskiego życia kulturalnego w II Rzeczypospolitej.
 
dr Renata Piątkowska - historyczka sztuki, od 1999 roku pracuje w Muzeum Historii Żydów Polskich, obecnie jako Główna Kuratorka Zbiorów. Zajmuje się sztuką artystów pochodzenia żydowskiego. Jest autorką licznych artykułów i publikacji, w tym książki „Między Ziemiańską a Montparnassem. Roman Kramszyk” (Warszawa 2004), artykułów poświęconych Abrahamowi Ostrzedze i tematyce pogromów w twórczości artystów –Żydów w Polsce.
 
 
7 kwietnia
Pasja i Zmartwychwstanie  Chrystusa w dziełach z Galerii Sztuki Średniowiecznej MNW / Barbara Tichy
Triduum Paschalne, w którym mieści się przeżywanie Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa to najważniejsze celebracje całym roku liturgicznym. Nic dziwnego, że tematy z tym związane bardzo często pojawiają się w dziełach średniowiecznej sztuki sakralnej. Nie są to proste ilustracje tekstów ewangelicznych. Wizerunki te nawiązują do bogatej tradycji Kościoła i stają się nośnikiem katechezy dla tych, którzy te znaki potrafią odczytać.
 
Barbara Tichy - historyk sztuki, edukatorka, adiunkt w Dziale Edukacji Muzeum Narodowego w Warszawie.
 

 

14 kwietnia

WIELKI CZWARTEK

 

 

21 kwietnia
Kanon literatury XIX wieku w projektach Polskiej Szkoły Plakatu  / Bożena Pysiewicz
Plakaty do inscenizacji teatralnych i adaptacji filmowych dramatów i powieści są subiektywnym, graficznym komentarzem. Dziady, Kordian, Nie-Boska Komedia, Lalka czy Wesele to utwory, które wielokrotnie interpretowane przez reżyserów oraz grafików stanowią źródło różnorodnych odczytań oraz plastycznych wyzwań.
W projektach wybitnych twórców związanych z Polską Szkołą Plakatu można odnaleźć liczne symbole, znaki i rozwiązania formalne wskazujące na nowe, oryginalne spojrzenie na utwory kanonu literatury polskiej XIX wieku.

Zobacz nagranie wykładu

 

Bożena Pysiewicz - historyk sztuki, edukatorka i kustosz w Muzeum Narodowym w Warszawie. Od 2022 roku kuratorka Muzeum Plakatu w Wilanowie, Oddziale MNW.

 

 

28 kwietnia
TEGO DNIA WYKŁAD SIĘ NIE ODBYŁ

 

 

5 maja
„Niech się najedzą do woli swoich kwadratowych gruszek na trójkątnych stołach…”. Chagall wobec współczesnych mu nurtów sztuki / Anna Manicka
Wykład poświęcony rysunkowej i graficznej twórczości Marca Chagalla. Artysta, działający w czasach przełomowych przemian w sztuce, często wyrażał swój dystans wobec najnowszych nurtów malarstwa, czego dowodzi zawarta w tytule wykładu, pełna ironii wypowiedź na temat kubizmu. Spotkanie będzie okazją do rozważań nad specyfiką papieru jako tworzywa artystycznego oraz do omówienia polityki rozbudowywania kolekcji prac na tym rodzaju podłoża w Muzeum Narodowym w Warszawie.
 
dr Anna Manicka – historyk sztuki i muzeolog. Od 1989 pracuje w Gabinecie Grafiki i Rysunków Współczesnych w Muzeum Narodowym w Warszawie, w latach 2019–2022 jako kurator. Zajmuje się twórczością Bronisława Wojciecha Linkego, grafiką dwudziestolecia międzywojennego i współczesną oraz tematyką katastrofizmu w sztuce XX wieku. 
 
 

12 maja

Historia bielizny / Zuzanna Żubka-Chmielewska

Podczas wykładu przyjrzymy się jak na przestrzeni czasu ewoluowała i z czego wynikała forma bielizny. Z jednej strony ta część garderoby odgrywa czysto praktyczną rolę ogrzewając ciało i chroniąc wierzchnie warstwy ubrań przed przepoceniem. Równocześnie jednak może być rozpatrywania w kontekście ról społecznie przypisywanym płci, czego przykład stanowić mogą noszone przez kobiety gorsety.

Zobacz nagranie wykładu

 

Zuzanna Żubka-Chmielewska - historyk sztuki, kostiumolog i antropolog kulturowy, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i studiów doktoranckich w Instytucie Historii PAN. Wykładowca historii sztuki i historii ubioru w Viamoda Szkole Wyższej oraz w Warszawskiej Szkole Reklamy. Zajmuje się społecznym funkcjonowaniem stroju oraz adaptacją wzorców mody w ubiorze codziennym oraz historią mody w kontekście fotografii.

 
 
19 maja
Lalka w modnej sukni. Opowieść o pracy nad miniaturową rekonstrukcją osiemnastowiecznej sukni w stylu francuskim (robe à la française) ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie / Elżbieta Dunin-Wąsowicz

Suknie à la française, modne zwłaszcza w okresie rokoka, aż do czasów rewolucji francuskiej uznawano za ceremonialny strój dworski. W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie przechowywana jest jedwabna suknia ze srebrnymi koronkami, w której generałowa Karwowska primo voto Rostkowska wystąpiła na koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 r. Na wykładzie po raz pierwszy będzie zaprezentowana rekonstrukcja tego zabytku, uszyta w skali 1:2 na lalkę modową, tzw. Pandorę, którą stworzył rzeźbiarz Wojciech Zasadni. Miniaturę sukni wykonał zespół rekonstruktorów pod opieką merytoryczną kustoszy Kolekcji Tkanin MNW. Prace trwały dwa lata (2016–2017); krój, konstrukcję, szycie oraz stelaż wykonała Elżbieta Dunin-Wąsowicz, malarską rekonstrukcję  tkaniny – Anna Gnieciecka, rekonstrukcję srebrnych klockowych koronek na dwustu parach klocków – Ewa Szpila, a konserwację fragmentu osiemnastowiecznej koronki zdobiącej fartuszek sukni – Barbara Kowalska.

Zobacz nagranie wykładu

 

Elżbieta Dunin-Wąsowicz – absolwentka Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, archeolożka, rekonstruktorka. Autorka licznych rekonstrukcji ubiorów (od czternasto- po dwudziestowieczne), prowadzi wykłady i warsztaty poświęcone temu zagadnieniu oraz historii ubioru. Specjalista ds. rekonstrukcji historycznej w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

 
 
26 maja
„Chagall! To więcej niż nazwisko. To więcej niż człowiek. To niemalże legenda”. Marc Chagall w Polsce (1918–1939) / dr Renata Piątkowska
Marc Chagall był obecny w Polsce okresu międzywojennego. Jego jedyna rzeczywista wizyta w naszym kraju miała miejsce w 1935 roku z okazji otwarcia Muzeum Sztuki Żydowskiej przy Jidiszer Wisnszaftlecher Institut (JIWO, Żydowskim Instytucie Naukowym) w Wilnie, w którego zbiorach znajdowały się podarowane przez artystę prace graficzne. Równie ważna wydaje się jednak także jego obecność mityczna – jako archetypu artysty żydowskiego, który odniósł sukces w Paryżu i stał się ikoną nowoczesności, pozostając bliskim żydowskiemu światu. Relacje Chagalla i polskiego żydostwa przynoszą wiele ciekawych wątków wzbogacających obraz żydowskiego życia kulturalnego w II Rzeczypospolitej.
 
dr Renata Piątkowska - historyczka sztuki, od 1999 roku pracuje w Muzeum Historii Żydów Polskich, obecnie jako Główna Kuratorka Zbiorów. Zajmuje się sztuką artystów pochodzenia żydowskiego. Jest autorką licznych artykułów i publikacji, w tym książki „Między Ziemiańską a Montparnassem. Roman Kramszyk” (Warszawa 2004), artykułów poświęconych Abrahamowi Ostrzedze i tematyce pogromów w twórczości artystów –Żydów w Polsce.
 
2 czerwca
Dyskurs miłosny Marca Chagalla i Rolanda Barthesa / Joanna Szumańska
Roland Barthes we Fragmentach dyskursu miłosnego pisał: „W swoim mieście spotykam miliony ciał; z tych milionów mógłbym pragnąć kilkuset; ale z tych kilku setek kocham tylko jedno. Inny, w którym jestem zakochany, określa dla mnie niezwykłość mojego pragnienia. Ten wybór, tak dalece rygorystyczny, że wskazuje tylko na Jednego (…)” (przeł. M. Bieńczyk). Zestawiając Fragmenty… profesora Collège de France z Moim życiem, młodzieńczą autobiografią Marca Chagalla, przywołamy figurę zakochanego, który jak Andersenowska Gerda wędruje do pałacu Królowej Śniegu, przekraczając granice i pokonując żywioły (porównanie A. Czabanowska-Wróbel). Starannie dobrane słowa Chagalla, będące świadectwem miłości, zostaną zilustrowane dziełami artysty ¬¬ukazującymi Bellę Rosenfeld, która była jego żoną i muzą. 
 
Joanna Szumańska – historyczka teatru i sztuki, doktorantka w zakładzie Historii i Teorii Teatru w Instytucie Sztuki PAN, pełnomocnik Dyrektora ds. Teatru w Muzeum Łazienki Królewskie. Współpracuje z Kolegium Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Prowadzi wraz z Karoliną Rychter internetowy magazyn literacki „Praktyki Czytania”.
 
 

9 czerwca

Historia sztućców / dr Joanna Paprocka-Gajek

Znane nam powszechnie zestawy sztuców pojawiły się stosunkowo niedawno. Nóż, łyżka czy widelec weszły do użycia w różnych momentach w historii. Przykładowo, ten ostatni w Europie pojawił się dopiero w XI wieku, początkowo nie zyskując jednak popularności. Zmianom podlegała również forma sztućców i tak dopiero w 2 połowie XVII wieku wprowadzono znany nam zaokrąglony kształt noża stołowego. Podczas wykładu przeanalizujemy jak pojawianie się nowych produktów spożywczych, nawyków żywieniowych czy obyczajów wpływała na wyląd zastawy stołowej.

wejściówki dostępne od 7 czerwca

Zobacz nagranie wykładu

 

dr Joanna Paprocka-Gajek - Historyk sztuki, autorka rozprawy doktorskiej oraz tekstów poświęconych historii warszawskiego platernictwa w latach 1822-1939. Zainteresowania badawcze koncentruje wokół historii zastawy stołowej, obyczajowości oraz działalności kolekcjonerskiej rodu Potockich z Wilanowa. Redaktorka Naczelna "Studiów Wilanowskich".

 
 
16 czerwca
BOŻE CIAŁO
 
 
23 czerwca
Chagall. Wojna i rewolucja / Przemysław Głowacki
Twórczość Marca Chagalla przenosi odbiorcę w nierealną krainę marzeń, idealizowanych wspomnień i miłości do ukochanej żony Belli. W swoim długim życiu malarz doświadczył jednak także horrorów XX wieku –  I wojny światowej, która zastała go w Rosji i uniemożliwiła ponowny wyjazd do Paryża, kolejnych rewolucji. Ucieczka przed II wojną światową miała jeszcze bardziej dramatyczny przebieg i rozpoczęła pobyt malarza w Stanach Zjednoczonych. Podczas wykładu zastanowimy się, czy wydarzenia te znalazły odzwierciedlenie w pracach Chagalla.
wejściówki dostępne od 21 czerwca
 
Przemysław Głowacki - historyk sztuki i edukator muzealny, od wielu lat zajmuje się popularyzacją wiedzy o sztuce. Jest wykładowcą Warszawskiej Szkoły Filmowej oraz Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Współpracuje z licznym instytucjami kultury m.in. Muzeum Narodowym w Warszawie i Zamkiem Królewskim w Warszawie.
 
 

30 czerwca      Z POWODU CHOROBY PROWADZĄCEJ WYKŁAD ZOSTAŁ ODWOŁANY

 
 

7 lipca
Wernisaż wystawy "Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia"

 

 

14 lipca
Improwizacje Witkacego, czyli nowoczesna forma w nieustannym ruchu / prof. Tomasz Bocheński

Witkacy poddaje własną sztukę nieustannym sprawdzianom. Kieruje się obawą przed formami ostatecznie obumierającymi, to znaczy pozbawionymi organicznej energii. Nieustannie poddaje próbie własną teorię sztuki - teorię Czystej Formy, własną teorię „brudnej formy” - teorię powieści i regulamin Firmy portretowej oraz własne dokonania twórcze. Improwizuje na „standardach" przez siebie  stworzonych, by sprawdzić, czy mają jeszcze twórczy potencjał. W rękopisach dramatów, powieści i tekstów filozoficznych, w rysunkach i portretach widać ślady Witkacowskich inwencji, czyli ślady improwizacji. Inwencję pojmuje artysta jako lekarstwo, które jest niezbędne nowoczesnej sztuce, jeśli obronić się ma przed skostnieniem. Skąd sam czerpię energię do twórczych wariacji? Z wizyjnych obrazów i doznań. Wierność wobec wizji zmusza Witkacego do nieustannego twórczego ruchu.
Zobacz nagranie wykładu

 

Tomasz Bocheński – literaturoznawca, eseista, krytyk literacki i teatralny. Profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Zakładu Literatury Polskiej XX i XXI wieku tej uczelni. Pisze głównie o polskich dysydentach modernizmu: Witkacym, Schulzu, Gombrowiczu, Leśmianie, Mrożku, Myśliwskim. Interesuje się improwizacją w literaturze, humorem jako formą poznania, pisarstwem wolnym od natręctw myślowych i ćwiczeniami duchowymi współczesnych pisarzy. Opublikował m.in. Czarny humor w twórczości Witkacego, Gombrowicza, Schulza. Lata trzydzieste (2005); Witkacy i reszta świata (2010); Tango bez Edka. Eseje o literaturze współczesnej (2018) – nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia; Myśliwski–Bocheński. Rozmowy istotne (2021).

 

 

21 lipca
Dlaczego na obrazach Witkacego góry uśmiechają się? O "twarzowości" kompozycji w Czystej Formie / Paweł Polit

Kompozycje olejne i pastelowe Witkacego odpowiadające zasadom teorii Czystej Formy nawiązują najczęściej do konwencji malarstwa pejzażowego. Rozmieszczenie szczegółów w obrębie składających je form, nadających im określone napięcia kierunkowe,  kojarzy je z przedstawieniami postaci w otoczeniu natury. W szczegóły te, np. oczy lub usta, wyposażone są niekiedy twory natury, np. masywy górskie, lub rośliny. Czy zabiegi te służą wyłącznie celom konstrukcyjnym? Wykład będzie próbą dostarczenia odpowiedzi na to pytanie posiłkującą się koncepcjami ontologicznymi Witkacego.
Wykład nie był rejestrowany
 

dr Paweł Polit - kurator w Muzeum Sztuki w Łodzi, kurator wystaw w CSW Zamek Ujazdowski. Publikował w katalogach wystaw i w pismach: „Afterall”, „ARTMargins”, „Obieg”, „Piktogram”. Autor książki Pojęcie jedności osobowości w twórczości filozoficznej i malarskiej Stanisława Ignacego Witkiewicza (2019). Kurator wystawy "Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia".
 
 

28 lipca

Historia lalki / Katarzyna Hodurek-Kiek         

Lalki stanowią jeden z najpopularniejszych rodzajów dziecięcych zabawek. Ich historia sięga  jeszcze starożytności i nie zawsze stanowiły wyłącznie rodzaj przedmiotu służącego zabawie. W Grecji, wychodzące za mąż dziewczęta składały swoje lalki w ofierze Artemidzie. Z kolei w XVII-wiecznych Niderlandach kosztowne lalki i domki dla nich wykonywane były dla dorosłych kobiet. Oprócz funkcjom jakie pełniły w różnych epokach lalki, przyjrzymy się też jak formy ch przedmiotów odzwierciedlały przemiany kobiecej mody, urody i ról społecznych.

Zobacz nagranie wykładu

 

Katarzyna Hodurek-Kiek – absolwentka m.in. Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; kustosz i kierownik Działu Pracy Naukowej i Wystaw w Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach.

 

 

PRZERWA WAKACYJNA W SIERPNIU

 

 

1 września

Muzealna kampania wrześniowa / Karolina Zalewska
W momencie wybuchu II wojny światowej znaczna część dzieł sztuki ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie była już zabezpieczona. Mimo braku odpowiednich decyzji na poziomie władz państwowych, dyrektor Stanisław Lorentz już wiosną 1939 roku rozpoczął przygotowania do pakowania eksponatów. Nie było wówczas specjalnych schronów na muzealia, nie udało się także znaleźć tymczasowych składnic poza miastem, trzeba było poradzić sobie inaczej. Gdy na stolicę spadły pierwsze niemieckie bomby, piwnice gmachu przy Alejach Ujazdowskich wypełnione były setkami skrzyń, których zawartość była „cenniejsza niż złoto”.
Nagranie wykładu

 

Karolina Zalewska – absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, specjalizuje się w kwerendach archiwalnych i opracowaniach zabytków na potrzeby prac konserwatorskich. Specjalistka w dziedzinie organizacji wystaw i pozyskiwania funduszy unijnych, edukatorka w MNW.

 

 

8 września

Czasy końca permanentnego. Witkacy a sztuka w schyłkowym PRLu / Daniel Muzyczuk

Twórczość Stanisława Ignacego Witkiewicza odkrywana była etapami. W latach 70. XX wieku opublikowano po raz pierwszy dwa jego dzieła o niebagatelnym znaczeniu dla rewizji poglądów na temat twórczości Witkacego: 622 upadki Bunga oraz Niemyte dusze. Badania umożliwiły ożywioną recepcję pism artysty, a artyści debiutujący w późnych latach 70. i 80. XX wieku zobaczyli w nim twórcę ze wszech miar współczesnego. Jego katastrofizm dobrze rezonował w rzeczywistości schyłkowego socjalizmu. W czasie wykłady przyjrzymy się artystom z kręgu Kultury Zrzuty i Totartu oraz roli, którą w ich działaniach odgrywała spuścizna po Witkacym.

Nagranie wykładu

 

Daniel Muzyczuk – kierownik Działu Sztuki Nowoczesnej w Muzeum Sztuki w Łodzi. Autor i współautor projektów m. in.: Dźwięki elektrycznego ciała. Eksperymenty w sztuce i muzyce w Europie Wschodniej 1957–1984, Notatki z podziemia. Sztuka i muzyka alternatywna w Europie Wschodniej 1968–1994, Muzeum rytmu, „Through The Soundproof Curtain: The Polish Radio Experimental. Kurator pawilonu polskiego na 55. Biennale Sztuki w Wenecji. Zwycięzca (z Agnieszką Pinderą) konkursu im. Igora Zabla w 2011. Członek Grupy Budapeszt. Ocenie pracuje nad książką Twilight of the Magicians.

 

 

15 września

Witkacy – prekursor polskiej kontrkultury / Kamil Sipowicz

Rewolucja kontrkulturowa na przełomie lat 60. i 70. XX wieku miała swoje korzenie i punkty odniesienia w kulturze amerykańskiej. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną najważniejsze postacie, do których się wówczas odwoływano. Zastanowimy się, na czym polegała specyfika i odmienność tego ruchu w Polsce oraz co sprawiło, że to Witkacy stał się prekursorem pokolenia polskich „freaków” i rewolucjonistów, którzy często rozpoczynali twórczość, inspirując się właśnie jego dziełami. Poznamy też rolę, którą odegrały w tym zjawisku teatry awangardowe: Cricot2 i Teatr Laboratorium.

Nagranie wykładu

 

dr Kamil Sipowicz – filozof, w latach 1975–2003 współpracował grupą Maanam, jako plastyk, autor tekstów i wydawca. Jest autorem książek oraz tomików poezji, publikuje w czasopismach o tematyce muzycznej oraz filozoficznej. Wydał m. in. Hipisi w PRL, Czy marihuana jest z konopi?, Encyklopedię Polskiej Psychodelii oraz biografię Olgi Jackowskiej Kora, Kora. A planety szaleją. Brał udział w happeningach w warszawskiej galerii Repassage. Zajmuje się rzeźbą, grafiką komputerową, malarstwem, prace wystawiał m.in. w Berlinie, Monachium, Warszawie, Krakowie, Bielsku-Białej oraz w Stanach Zjednoczonych.

 

 

22 września

Portrety Witkacego – po-twarz czy performatywność twarzy? / Anna Szyjkowska-Piotrowska

Performatywność twarzy jest formą, która wydarza się pomiędzy portretowanym a portretującym. W pewnym sensie nie należy do żadnego z nich, w innym sensie naraz przedstawia oboje – malarza i jego „obiekt”. Tożsamość zostaje wpisana we wspólny obszar wpływu i interakcji, spojrzeń aktualnych i antycypowanych. W jaki sposób spotkanie i konfrontacja tożsamości rozgrywa się w przypadku portretów Witkacego? Co możemy wyczytać z jego wizerunków kobiet? I gdzie jest Witkacy w portretach innych osób?

Nagranie wykładu

 

dr hab. Anna Szyjkowska-Piotrowska – filozofka kultury, teoretyczka sztuki, lingwistka. Abdolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Adiunkt w Pracowni Teorii i Eksperymentu Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina, współpracuje z Collegium Civitas. Autorka książek: Po-twarz. Przekraczanie widzialności w sztuce i filozofii (2015) i Dyrygując falom. Myślenie w wizualno-muzycznych awangardach (2019).

 

 

29 września

Lęk przed biocybernetyką w twórczości Witkacego / Przemysław Pawlak

Dostrzeżenie anagramu w zagadkowym motcie Bezimiennego dzieła stało się podstawą reinterpretacji pisarstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza. Lęk przed biocybernetyką, manipulowaniem genami, stworzeniem hybrydy lub mutacji człowieka w warunkach laboratoryjnych – to możliwa przyczyna katastrofizmu, sięgająca korzeniami przerażających badań naukowych z początku XX wieku. Zaszyfrowana przestroga Witkacego to pomost między wizjami Hieronima Boscha i Tadeusza Micińskiego a dylematami współczesnych bioetyków.

Nagranie wykładu

 

dr Przemysław Pawlak – absolwent SGH w Warszawie. Jeden z fundatorów i prezes Instytutu Witkacego, członek Rady Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, wykładowca Studiów Podyplomowych Instytutu Sztuki PAN. Edytor, bibliograf (Bibliografia Stanisława Ignacego Witkiewicza, wol. 2: 1990–2019, 2020), autor tezy o biocybernetycznych źródłach katastrofizmu Witkacego. Biograf i redaktor pism ks. Henryka Kazimierowicza (Powiernik Witkacego, 2017; Ksiądz z nienapisanej sztuki Witkacego, 2021), współredaktor tomu zbiorowego Witkacy – Drapieżny umysł (2021), edytor Wspomnień Henryka Jasieńskiego. Pomysłodawca i zastępca redaktor naczelnej półrocznika „Witkacy!”.

 

6 października

Witkacego „Czysta Cielskość” / Zofia Machnicka

Do odczytywania artystycznej spuścizny Witkacego było i jest stosowanych wiele kluczy. Odnaleziony przez Bohdana Michalskiego traktat filozoficzny Witkiewicza, opublikowany po raz pierwszy w 2002 roku, ukierunkowuje interpretację, osadzając jego twórczość w kontekście jednego z najbardziej aktualnych zagadnień współczesnej humanistyki – problemu cielesności. Jeśli spojrzymy przez ten pryzmat na twórczość Witkacego, okaże się, że ciało i cielesność są jednym z tematów uobecniających się w całej twórczości Witkiewicza, począwszy od „cielskich” kompozycji astronomicznych, poprzez słynne prace formistyczne, aż po rysunki z lat trzydziestych. Wykład dotyczyć będzie wizualizacji psychocielesnego podmiotu według koncepcji ontologicznych Witkiewicza.

Wykład nie był rejestrowany

 

dr Zofia Machnicka – kuratorka i menadżerka kultury, kuratorka Zbiorów Sztuki Nowoczesnej w Muzeum Narodowym w Warszawie. Współkuratorka wystawy „Witkacy. Sejsmograf epoki przyspieszenia”. Autorka i współautorka wystaw m.in. w warszawskiej Zachęcie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Musée des Beaux-Arts w Tourcoing we Francji, Palais des Beaux-Arts w Brukseli. Zajmuje się przede wszystkim reinterpretacją historycznej awangardy oraz sztuką kobiet. W latach 2006–2008 kierowała produkcją polskich projektów na Biennale w Wenecji. Od 2009 do 2014 roku pełniła funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Polskiego w Brukseli.

 

 

13 października
Historia Polski w „Świecie Jutra” / Kacper Wysokiński

U progu II wojny światowej, w kwietniu 1939 roku, w Nowym Jorku otwarto wystawę światową pod hasłem „The World of Tomorrow”. Z tej okazji w Sali Honorowej pawilonu II Rzeczpospolitej zaprezentowano dzieła ilustrujące wybrane wydarzenia z historii państwa polskiego – siedem obrazów autorstwa malarzy z Bractwa Świętego Łukasza i cztery makaty projektu Mieczysława Szymańskiego. Jaką rolę miała odegrać historia na futurystycznej wystawie? Szukając odpowiedzi na to pytanie przyjrzymy się także innym eksponatom z pawilonu, który był tuż przed wybuchem II wojny światowej wizytówką Polski na arenie międzynarodowej.

Nagranie wykładu

 

Kacper Wysokiński – absolwent Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się sztuką nowoczesną w Polsce, szczególnie w okresie II Rzeczypospolitej. Należy do zespołu kuratorskiego Muzeum Historii Polski w Warszawie.

 
 

20 października

Kazimierz hr. Sobański / Maciej Widawski
Kolekcja Kazimierza hr. Sobańskiego była jedną z największych i najlepszych kolekcji monet polskich przełomu XIX i XX wieku. Kształtowana od początku lat 80. XIX wieku, liczyła około 9000 monet emitowanych od czasów Zygmunta I Starego (1506–1548) do połowy XIX wieku. Zbiór, kształtowany dzięki niezwykłej aktywności i nakładom właściciela, zawierał wiele egzemplarzy wysokiej klasy i rzadkości. Jako donacja testamentowa (1908) dla miasta Warszawy, stał się podwaliną kolekcji Gabinetu Monet i Medali Muzeum Narodowego w Warszawie.

Link do wykładu


Maciej Widawski – archeolog-numizmatyk, wieloletni pracownik Gabinetu Monet i Medali MNW, od 2005 r. kustosz i kierownik gabinetu numizmatycznego w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Autor i współautor artykułów z zakresu numizmatyki starożytnej, średniowiecznej i nowożytnej. Rzeczoznawca MKDNiS w specjalizacji archeologia-numizmatyka.

 

 

27 października

dr Władysław Semerau-Siemianowski / Tomasz Więcek

Zbiór 27 711 obiektów numizmatycznych dr Władysława Semerau-Siemianowskiego, był zasadniczą częścią kolekcji antycznej, przekazanej przez donatora do MNW w lipcu 1921 roku. Swoją kolekcję gromadził przez ponad czterdzieści lat w Imperium Osmańskim, gdzie pracował jako lekarz. Kolekcja Semerau-Siemianowskiego, jest podstawą najlepszego zbioru w Polsce i jednego z najlepszych w Europie Środkowej, gromadzącego monety starożytne, m.in.: greckie, rzymskie, perskie i bizantyńskie.

Link do wykładu

 

dr Tomasz Więcek – archeolog i numizmatyk. Adiunkt w Gabinecie Monet i Medali Muzeum Narodowego w Warszawie.

 
 

3 listopada

Repozytorium dziedzictwa światowego. Czyli skąd pochodzą nasze pieniądze / Andrzej Romanowski

Obecnie zbiory Gabinetu Monet i Medali Muzeum Narodowego w Warszawie są największą kolekcją numizmatyczną w Polsce i jedną z czołowych w Europie. O jej randze decyduje nie tylko liczba obiektów (ponad 250 000), ale przede wszystkim ich klasa i różnorodność. Zbiór Gabinetu podzielony jest na 12 podstawowych kolekcji, zgodnie z ich zawartością merytoryczną, a obiekty pochodzą z sześciu kontynentów. Rozpiętość chronologiczna obiektów obejmuje ponad 2500 lat historii cywilizacji. Taka rozpiętość geograficzna, chronologiczna i tematyczna zbioru nadaje kolekcji nie tylko narodowego charakteru, ale jest także repozytorium dziedzictwa światowego.

wejściówki dostępne od 2 listopada

Link do wykładu

 

Andrzej Romanowski – archeolog i numizmatyk. Kustosz w Gabinecie Monet i Medali Muzeum Narodowego w Warszawie. Kurator wystawy „Rozważni i romantyczni. 100 lat Gabinetu Monet i Medali Muzeum Narodowego w Warszawie”.

 
 

10 listopada

Historia pieniądza / Raman Krytsuk
Pieniądz rozpala umysły wielu osób. Jest przedmiotem pożądania. Może dawać szczęście, ale bywa również przyczyną wielkiego cierpienia. Dziś ciężko jest nam sobie wyobrazić życie bez pieniędzy. Jednak kiedyś ludzie radzili sobie bez nich. Kiedy i gdzie narodziła się potrzeba używania uniwersalnego przedmiotu umożliwiającego wymianę dóbr i usług? Czy od razu przybrał on formę metalowych krążków? Ten wykład będzie poświęcony historii pieniądza.

Link do wykładu

 

Raman Krytsuk – adiunkt w Gabinecie Monet i Medali MNW. Absolwent Wydziału Historycznego Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Numizmatyk, zainteresowania naukowe - Monety Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI-XVII w., fałszowanie monet, skarby z XVII wieku z terenu Białorusi, monety Mołdowy, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu.

 
 
17 listopada
Wrnisaż wystawy "Przesilenie. Malarstwo Północy 1880–1910"