Planowane odsłony

Świat teatru i fotografia na ziemiach polskich w XIX i początku XX wieku

Świat teatru i fotografia na ziemiach polskich w XIX i początku XX wieku 
XV odsłona Gabinetu Fotografii
4 marca – 31 maja 2026
Kuratorka: Katarzyna Mączewska

Kolejna wystawa w Gabinecie Fotografii przeniesie nas w świat teatru w pierwszych dziesięcioleciach istnienia fotografii: od dagerotypii z przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych XIX wieku po pocztówki fotograficzne początku następnego stulecia. Począwszy od miejsc – tętniących życiem gmachów i ich otoczenia, wnętrz teatralnych – skończywszy na ludziach (dyrektorach, reżyserach, dramaturgach, osobach aktorskich). Sami fotografowie związani bywali z teatrem prywatnie, ale i zawodowo. W 1877 roku Aleksander Karoli i Maurycy Pusch zostali mianowani stałymi „fotografistami” rządowych Teatrów Warszawskich, tworząc jako pierwsi markę „Fotografia Teatrów w Warszawie”. Kolejni przejmowali ten tytuł, aczkolwiek ludzie teatru chętnie fotografowali się w także w innych atelier. Fotografia stała się idealnym środkiem śledzenia rozwoju życia teatralnego. Kolekcjonowano fotograficzne portrety aktorek i aktorów ukazanych w kostiumach teatralnych oraz prywatnie, zbierano autografy, tworzono albumy.

Na wystawie, wśród nazwisk polskiej sceny teatralnej Krakowa, Warszawy, Lwowa czy Wilna, szczególne miejsce zajmować będzie Helena Modrzejewska, która w pełni świadoma siły, jaką niosło nowe medium obrazowania, wykorzystywała fotografię jako narzędzie niezbędne w budowaniu międzynarodowej kariery. Od gwiazd wielkiego formatu po mniej znane aktorki i aktorów dramatycznych lub komediowych, śpiewaczki i śpiewaków, tancerki i tancerzy, wszystkich łączy tu jedno – pamięć zaklęta w fotografii.

___

ilustracja: Zakład Artystyczno-Fotograficzny Maksymiljan Kohn (Częstochowa, 1898–1924), Wanda Siemaszkowa (1867–1947) w roli Młynarki w baśni dramatycznej „Zaczarowane koło Lucjana Rydla”, 1899–1902, odbitka na papierze fotograficznym, Muzeum Narodowe w Warszawie

Fotografia dzieła sztuki

XVI odsłona Gabinetu Fotografii
3 czerwca – 13 września 2026
kuratorka: Anna Masłowska

Reprodukcja dzieła sztuki od początku historii fotografii stanowiła bardzo ważną dziedzinę tego medium. Żadna z technik graficznych używanych w XIX wieku nie mogła dostarczyć tak wiernych kopii jak właśnie fotografia. Nieznana wcześniej wierność fotograficznego obrazu wobec oryginału sprawiła, że szybko zaakceptowano nową technikę jako narzędzie do utrwalania i powielania obrazów, rzeźb, rysunków, rycin czy wytworów rzemiosła artystycznego. Dziewiętnastowieczny rynek sztuki i fotograficzny „przemysł” reprodukcyjny wpływały na siebie nawzajem, przynosząc korzyści obu stronom. Wynalazek spowodował rewolucję w dziedzinie wydawnictw artystycznych, a w konsekwencji również w sferze promocji i dystrybucji sztuki. Fotografia, jako masowe medium, zdemokratyzowała dostęp do sztuki, stała się także ważnym narzędziem poznawczym dla profesjonalistów – kolekcjonerów, badaczy i krytyków. Z kolei dążenie do uzyskania jak najwierniejszych reprodukcji pobudzało eksperymentatorów, stymulowało techniczny rozwój fotografii.

___

Fotografia obrazu Henryka Siemiradzkiego „Rozbitek żebrzący” z 1878 r.
fot. Konrad Brandel (1838–1920), wyd. Herman Altenberg i Maurycy Robiczek, mal. Jan Paschalski (?–1905), Warszawa, 1879, fotografia kolorowana ręcznie, Muzeum Narodowe w Warszawie

Józef Czechowicz (1818–1888) – fotograf Wilna

XVII odsłona Gabinetu Fotografii
16 września – 13 grudnia 2026
kuratorka: Danuta Jackiewicz

Wilno będzie po raz pierwszy tematem wystawy w Gabinecie Fotografii. Przyjrzymy się widokom tego miasta z lat siedemdziesiątych XIX wieku, zapisanym przez czułe spojrzenie aparatu fotograficznego Józefa Czechowicza. Pierwszy wileński fotograf pejzażsta, jak nazwał go Jan Bułhak, utrwalił po mistrzowsku barokową architekturę, wzgórza tonące w bujnej zieleni i malowniczą rzekę Wilię. Przybliżymy także mało znaną biografię fotografa, którego droga twórcza prowadziła od Kijowa, przez Witebsk, do Wilna.
 

___

ilustracja: Józef Czechowicz (1818–1888), Kościół św. Kazimierza w Wilnie, 1872–1875, odbitka na papierze albuminowym z negatywu szklanego kolodionowego, Muzeum Narodowe w Warszawie