Aktualna odsłona

Józef Czechowicz, wileński fotograf pejzażysta, po mistrzowsku utrwalił krajobraz miasta położonego wśród wzgórz, nad malowniczo wijącymi się rzekami Wilią i Wilejką, czym zachwycił samego Jana Bułhaka (1876–1950). Uznał on swego dziewiętnastowiecznego poprzednika za „pierwszego wileńskiego przedstawiciela fotografii ojczystej”. Na wystawie prezentujemy odbitki na papierach albuminowych oraz szklane negatywy kolodionowe, co pozwoli poznać sposób pracy zawodowego fotografa w czasie „złotej epoki” nowej dziedziny sztuki. Józef Czechowicz to artysta rozmiłowany w odkrywaniu najpiękniejszych punktów widokowych i cennych zabytków Wilna. Obrazy fotografa-pejzażysty pozwalają poznawać nie tylko urodę, ale też historię miasta, tak znaczącego dla naszej pamięci historycznej. 

 

Biografia Józefa Czechowicza jest nadal przedmiotem badań historyków fotografii Litwy, Białorusi, Ukrainy i Polski. Wiadomo, że urodził się w 1818 roku w katolickiej rodzinie szlacheckiej w okolicach Połocka, w ówczesnej guberni witebskiej. Gimnazjum ukończył w Witebsku, po czym został urzędnikiem w Ministerstwie Wojny, w którym pracował do 1856 roku. Obejmował wówczas posady w wielu urzędach i w różnych miejscowościach, między innymi w Zamościu. Około 1853 roku w czasie przerwy w służbie wojskowej zainteresował się fotografią i otworzył zakład portretowy w Lublinie. W 1856 roku wyjechał do Paryża, gdzie poznawał tajniki technik fotograficznych. Po powrocie z Francji osiadł w Kijowie, skąd w 1861 roku przeniósł się do Witebska i tu otworzył pracownię fotograficzną, jednak rychło ją zamknął ze względów administracyjnych. W sierpniu 1865 roku zamieszkał w Wilnie, gdzie rozpoczął pracę jako fotograf w wynajętych lokalach na Skopówce i na Antokolu. W 1867 roku posiadał już własny drewniany pawilon na skwerze miejskim przy Ogrodzie Botanicznym.   
                                                                         

W Wilnie Czechowicz, dobrze zaznajomiony z europejskimi osiągnięciami nowej dziedziny sztuki, wyspecjalizował się w fotografowaniu tzw. metodą kolodionową mokrą. Ekspansja tej negatywowo-pozytywowej techniki z użyciem jako podłoża negatywu płyty szklanej, pokrytej wilgotnym kolodionem ze światłoczułymi związkami chemicznymi, rozpoczęła się w 1851 roku podczas Great Exhibition w Londynie. Za jej wynalazców uznaje się Francuza Gustave’a Le Graya i Anglika Fredericka Scotta Archera. Do atutów nowej techniki należał krótszy czas naświetlania negatywu, możliwość otrzymania dowolnej liczby odbitek oraz perfekcyjna ostrość obrazu. Każdy fotograf samodzielnie przygotowywał odczynniki chemiczne potrzebne do uzyskania najlepszego, czyli jak najbardziej czułego kolodionu. Zdjęcie należało wykonać natychmiast, gdy szkło było jeszcze wilgotne. Podobnie papier albuminowy do wykonania odbitek z wywołanych negatywów preparował sam fotograf. Cały proces fotografowania zachowywał więc cechy autorskie, co wpływało między innymi na wysokie ceny odbitek fotograficznych.

 

Perfekcyjnie skomponowane i profesjonalnie wykonane fotografie Czechowicza znalazły uznanie nie tylko w samym Wilnie czy wśród Polaków zamieszkałych na terenach innych zaborów, ale także w Paryżu, Petersburgu i Moskwie. W 1876 roku artysta został przyjęty do prestiżowego Société de photographie française. Na obecnej wystawie prezentujemy między innymi kilka zdjęć, których odbitki znajdują się do dzisiaj w zbiorach tej prestiżowej instytucji w Paryżu. Są to: Most Zielony, Kościół św. Kazimierza i wnętrze Kościoła św. Piotra i Pawła.   
                               

Józef Czechowicz pozostawił zakład fotograficzny oraz całą swoją spuściznę twórczą swej wieloletniej życiowej partnerce Annie de Rotte (1845–1923). Po jego śmierci wyszła za mąż za malarza Wincentego Sleńdzińskiego i nadal prowadziła atelier, dodatkowo sygnując prace Czechowicza pieczęcią ze swoim nazwiskiem. Dzięki dbałości rodziny o spuściznę wybitnego fotografa zachowały się jego szklane negatywy, które MNW pozyskało w 1967 roku od Ludomira Sleńdzińskiego, syna Anny i Wincentego.

 

Kuratorka wystawy

Danuta Jackiewicz