W Gabinecie Pasteli prezentowany jest po raz pierwszy w dziejach MNW wybór najlepszych pasteli XVIII w., znajdujących się w jego zbiorach. Przeważają w nim dzieła artystów francuskich lub z Francją związanych, dobrze reprezentowani są również pasteliści niemieccy. Zgodnie z praktyką epoki najliczniejsze są portrety, choć nie brak rzadko wykonywanych w tej technice tematów biblijnych (Zuzanna w kąpieli według znanego obrazu olejnego Jean-Baptiste Santerre`a, po 1704), czy przedstawień rodzajowych (Scena we wnętrzu, ok. 1770, nawiązująca do twórczości Daniela Chodowieckiego).

Najbardziej charakterystyczne dla techniki pastelowej w XVIII w. są portrety. Warto podkreślić, że w większości wypadków osobistości polskie były uwieczniane przez artystów cudzoziemskich, niejednokrotnie czynnych w Polsce i spolonizowanych, jak choćby Austriak z pochodzenia, Józef Pitschmann (1758 – 1834), autor Portretu Stanisława Augusta w mundurze generała wojsk koronnych z ok. 1789 r. Inny to Francuz Louis Marteau (1715? – 1804), portrecista m.in. uczestników obiadów czwartkowych (Portret Feliksa Łoyki, 1717 – 1779, szambelana Augusta III i Stanisława Augusta, członka Rady Nieustającej). Oba portrety cechuje wnikliwość psychologiczna, która czyni je bardziej bezpośrednimi, a wizerunek króla Stanisława Augusta mniej oficjalnym. Popularny w XVIII w. grupowy portret panujących i ich rodzin reprezentuje w Gabinecie Portret bratanicy i bratanków Ludwika XVI oraz Portret dzieci hrabiego d`Artois (późniejszego Karola X), według olejnego obrazu Anne-Rosalie Bocquet (1752 – 1794) z Wersalu.

Na międzynarodowej scenie artystycznej w wieku XVIII pojawiają się także polscy pastelisci, wykształceni za granicą, w osobach królewskich stypendystów, Anny Rajeckiej (1760 – 1832) i Aleksandra Kucharskiego (1741 – 1818). Przebywając w Paryżu nabyli oni maniery swych francuskich mistrzów w tak wielkim stopniu, że Kucharski bywa uważany za artystę należącego do dziejów sztuki we Francji. Niemieccy pasteliści działali na licznych w Rzeszy dworach książęcych, pierwszy gabinet pasteli nie przypadkiem założył w Dreźnie elektor saski i król Polski, August III. Właśnie do tej znakomitej tradycji próbujemy nawiązać w kameralnym Gabinecie Pasteli XVIII w.