Legat Kazimierza hrabiego Sobańskiego w 1920 r. zainicjował utworzenie Działu Monet Polskich. Była to jedna z największych i najświetniejszych dziewiętnastowiecznych polskich kolekcji, licząca 8825 monet i medali. Sobański kompletując swój zbiór, szczególną uwagę zwracał na stan zachowania numizmatów, toteż wszystkie egzemplarze były w wyjątkowo dobrym stanie. Dwa lata później kolekcję uzupełniono, kupując 1000 monet wczesnośredniowiecznych od barona Józefa Weyssenhoffa. W 1938 r. dzięki przekazowi z Państwowych Zbiorów Sztuki Dział został znacznie rozszerzony i wzbogacony, także o monety pochodzące z tzw. skarbów (np. skarb z Karczmisk liczący 4500 monet piastowskich z 220 rzadkimi brakteatami pokutniczymi Władysława Krzywoustego) i wykopalisk. II wojna światowa przyniosła ogromne straty. Zaginęły obiekty bite w złocie z kolekcji Sobańskiego, rzadkie i unikatowe okazy zostały na zawsze utracone.

W przyjętej po wojnie kolekcji monet polskich Andrzeja Potockiego, co prawda uszczuplonej o najbardziej znaczące okazy, częściowo zrekompensowano straty, ale ich nie uzupełniono w całości. W 1949 r. Gabinet otrzymał zbiór numizmatyczny zbombardowanego w czasie wojny  Gabinetu Numizmatycznego Mennicy Państwowej. Obecnie w Dziale Monet Polskich znajduje się kolekcja w pełni ilustrująca historię mennictwa polskiego od najwcześniejszych denarów Mieszka I i Bolesława Chrobrego po emisje monet współczesnych. Dzisiaj liczy ona ok. 60 000 sztuk, wśród nich wiele egzemplarzy bardzo rzadkich lub unikatowych, stanowiących o jej wysokiej randze zarówno naukowej, jak i kolekcjonerskiej. Należą do nich portugały litewskie Zygmunta Augusta i Stefana Batorego, donatywy Zygmunta III, Jana Kazimierza i Michała Korybuta.

Kolekcja obejmuje też monety pochodzące z terenów pozostających w zależności lennej lub związku historycznym z Polską. Ze względu na ramy terytorialne i czasowe jest to jeden z bardziej urozmaiconych działów. 

Posiadamy monety księstw śląskich, Pomorza Zachodniego, kurlandzkie, Zakonu Krzyżackiego, Prus Książęcych, a nawet hospodarstwa mołdawskiego z okresu zależności od Polski (1387–1497). Ze względu na rozpiętość chronologiczną (od średniowiecza po wiek XVII) i bogactwo kolekcji – różnorodne typy monet wybijanych w tym okresie – ma ona ogromne walory poznawcze. Monety Zakonu Krzyżackiego zostały opracowane i skatalogowane w wydanym w 1998 r. katalogu zbiorów Muzeum Narodowego. Na szczególną uwagę zasługuje niewątpliwie kolekcja monet śląskich, która, prócz wartości naukowej, cieszy oko walorami estetycznymi.

Zasobność zbiorów tego działu i występowanie w nim tak wielu typów monet stanowi cenny materiał przy studiach porównawczych w badaniach naukowych. Wartość kolekcji podnoszą znajdujące się w niej monety rzadkie i kolekcjonerskie unikaty.