Namalowany w 1878 roku obraz Jana Matejki Bitwa pod Grunwaldem przez lata wywoływał liczne polemiki; od kontrowersji natury artystycznej, przez odczytania nie zawsze zgodne z intencjami artysty, po próby interpretacji obrazu w kontekście ideologiczno-politycznym. Dzieło Matejki nigdy jednak nie popadło w zapomnienie. Dzięki powszechnie zrozumiałym formom ekspresji na trwałe wrosło w zbiorową świadomość społeczeństwa, w którym umacniało poczucie narodowej tożsamości i dumy. Zakupiona w 1902 roku do zbiorów Muzeum Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, Bitwa pod Grunwaldem przeszła dramatyczne losy podczas II wojny światowej. Polacy niejednokrotnie ryzykowali własnym życiem, by ocalić ukrywany przed hitlerowcami słynny obraz Matejki. W roku 1949 Bitwa pod Grunwaldem trafiła do kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, stając się w ciągu kolejnych dziesięcioleci swoistą ikoną Muzeum.