Muzeum Narodowe w Warszawie

Projekt aranżacji dawnej Galerii Sztuki Polskiej jest częścią programu szerszych zmian, podyktowanych nową koncepcją prezentowania dzieł w stałych galeriach Muzeum. Znalazła w niej odbicie refleksja nad duchową wspólnotą sztuki europejskiej, odzwierciedlającej bogactwo i różnorodność tradycji oraz historycznych doświadczeń poszczególnych narodów, które jednak swoją tożsamość kulturową budowały na tym samym fundamencie grecko-rzymskiego antyku oraz religii chrześcijańskiej.

Trzonem nowej ekspozycji, prezentującej w kolejnych salach najważniejsze kierunki i tendencje kształtujące oblicze sztuki w XIX wieku, będzie twórczość malarzy i rzeźbiarzy polskich, którą przedstawimy w kontekście wybranych prac reprezentantów innych narodowości. Konfrontacja dzieł twórców z różnych krajów Europy pozwoli pokazać wspólnotę ich dążeń artystycznych, wewnętrzny imperatyw odwoływania się do tych samych, uniwersalnych idei lub symboli, podobieństwo prowadzonych niezależnie doświadczeń czy eksperymentów warsztatowych. Pomoże uwypuklić zarówno te cechy, które decydowały o europejskim uniwersalizmie, jak i o narodowej odrębności ich osiągnięć twórczych. Zaprojektowana w ten sposób ekspozycja stworzy okazję do zrewidowania zakorzenionej w historii sztuki tezy o utrzymującym się także w XIX wieku prowincjonalizmie polskiego malarstwa i rzeźby, ich naśladowczej wtórności wobec dzieł powstających w najważniejszych wtedy ośrodkach artystycznych. Peregrynacje po Europie, wynikające m.in. z konieczności kształcenia w zagranicznych akademiach sztuk pięknych, wobec braku uczelni polskich w okresie zaborów, poszukiwanie malarskich motywów krajobrazowych m.in. we Włoszech, Francji czy Skandynawii, udział w wystawach o charakterze międzynarodowym, nierzadko zwieńczony uzyskaniem najwyższych wyróżnień lub medali, wreszcie niemal obowiązkowe pod koniec stulecia studyjne wyjazdy do Paryża – wszystko to sprawiało, że większość polskich twórców doskonale orientowała się w aktualnych wydarzeniach artystycznych, dominujących trendach i tendencjach. Nieobca jej również była tradycja sztuki europejskiej dzięki możliwości oglądania dzieł dawnych mistrzów w muzeach Paryża, Londynu, Rzymu, Florencji i wielu innych miast.

Mamy nadzieję, że nowa aranżacja ekspozycji dawnej Galerii Sztuki Polskiej pozwoli uchwycić wzajemne relacje pomiędzy obrazami i rzeźbami powstałymi w analogicznym czasie w rozmaitych krajach Europy lub w wielonarodowościowych grupach artystycznych, takich jak „szkoła Barbizon” czy „szkoła Pont-Aven”, a tym samym stworzy nową optykę dla ich interpretacji. Na przykład w sali poświęconej sztuce klasycyzmu i wczesnego romantyzmu zwiedzający będą mogli obejrzeć po raz pierwszy zaprezentowane obok siebie portrety Françoisa Gérarda i jego ucznia Antoniego Brodowskiego, utrzymane w stylistyce biedermeieru widoki wnętrz mieszczańskich Georga Friedricha Kerstinga i Aleksandra Kokulara, powstałe w kręgu idei nazarenizmu dziecięce wizerunki przedstawicieli rodu Potockich autorstwa Wilhelma Schadowa i Wojciecha Kornelego Stattlera. Ciekawe spostrzeżenia może również nasunąć innego rodzaju konfrontacja, a mianowicie zestawienie trzech różnych interpretacji tego samego motywu z historii wojen napoleońskich – bitwy pod Samosierrą z 1808 roku. Na przestrzeni wielu lat, w całkowicie odmienny sposób przedstawili ją: sławny francuski batalista, Horace Vernet, jego polski uczeń, January Suchodolski oraz największy wizjoner malarstwa romantycznego w Polsce, Piotr Michałowski. Prezentacja dzieł malarstwa i rzeźby akademickiej, a także obrazów typowych dla zakademizowanej formuły romantyzmu, określanej terminem sztuka juste milieu, wykonanych przez twórców z rozmaitych krajów europejskich, podkreśli międzynarodowy charakter tego kierunku artystycznego, wynikający m.in. z powszechnie przyjętej doktryny dotyczącej wyboru tematyki oraz przebiegu samego procesu twórczego (dzieła m.in.: Ary Scheffera, Franza Xaviera Winterhaltera, Józefa Simmlera, Henryka Rodakowskiego, Henryka Siemiradzkiego, Lawrence’a Alma-Tademy, Hansa Makarta, Władysława Czachórskiego, Cypriana Godebskiego, Jeana-Baptiste’a Carpeaux, Alberta Carriera de Belleuse). Interesujący kontekst dla prezentacji twórczości polskich przedstawicieli realizmu oraz malarstwa plenerowego, inspirowanego osiągnięciami francuskiego impresjonizmu, stworzy zestawienie ich prac z wybranymi dziełami takich malarzy jak: Gustave Courbet, Auguste Renoir, Max Slevogt czy Paul Signac. Natomiast pokazanie w tych samych przestrzeniach obrazów Józefa Pankiewicza i Włodzimierza Makowskiego, Józefa Mehoffera i Lovisa Corintha, Wojciecha Weissa, Witolda Wojtkiewicza i Franza von Stucka oraz Maxa Slevogta, a także dwóch przedstawicieli grupy Pont-Aven, Władysława Ślewińskiego i Paula Sérusiera, pomoże lepiej zrozumieć tożsamość rozwijających się u schyłku XIX wieku nowatorskich dążeń młodej generacji europejskich artystów, którzy kierowali się tym samym pragnieniem nieskrępowanej swobody twórczej, innowacyjności i autonomii sztuki uwolnionej od wszelkich funkcji pozaartystycznych, kreacji własnej, subiektywnie postrzeganej wizji świata i człowieka za pośrednictwem języka symboli.

To tylko kilka najważniejszych przykładów ilustrujących koncepcję aranżacji Galerii Sztuki XIX Wieku, a ich zadaniem jest przybliżenie nowej metody narracji w opowieści o sztuce polskiej i europejskiej tego czasu, o jej kulturowej integralności, a zarazem różnorodności tworzących ją nurtów narodowych.